در معنی اینکہ کمال حیات ملیہ این است کہ ملت مثل فرد احساس خودی پیدا کند و تولید و تکمیل این احساس از ضبط روایات ملیہ ممکن گردد

کودکی را دیدی اے بالغ نظرکو بود از معنی خود بے خبر

O thou of gaze intent, hast thou not seen an infant, unacquainted with its self.

ناشناس دور و نزدیک آنچنانماہ را خواہد کہ بر گیرد عنان

So unaware of what is far, what near, that it aspires to rein the very moon?

از ہمہ بیگانہ آن مامک پرستگریہ مست وشیر مست و خواب مست

To all a stranger, mother-worshipping, Drunken with weeping and with milk and sleep;

زیر و بم را گوش او در گیر نیستنغمہ اش جز شورش زنجیر نیست

His ear cannot distinguish la from mi, His music’s the mere jangling of a chain.

سادہ و دوشیزہ افکارش ہنوزچون گہر پاکیزہ گفتارش ہنوز

Simple and virgin are his thoughts as yet, pure as a pearl his speech;

جستجو سرمایہ ی پندار اواز چرا، چون، کی، کجا، گفتار او

To search and search his meditation’s sum, as on his lips spring ever Why and When and How and Where;

نقش گیر این و آن اندیشہ اشغیر جوئی غیر بینی پیشہ اش

Receptive to all images his mind, his occupation other to pursue, other to see.

چشمش از دنبال اگر گیرد کسیجان او آشفتہ می گردد بسی

Let any take his eyes creeping behind his back, and how distressed his little soul becomes!

فکر خامش در ہوای روزگارپر گشا مانند باز نو شکار

So immature his thoughts are yet, that like the new-sprung hawk flutters its wings;

در پی نخجیرہا بگذاردشباز سوی خویشتن می آردش

To try the world’s wide air, he lets them slip, to hunt and seize their prey, then calls them home again unto himself.

تا ز آتشگیری افکار اوگل فشاند زرچک پندار او

Lit by the pyrotechnics of the mind the rocket of his fancy fills the sky with coruscating embers.

چشم گیرایش فتد بر خویشتندستکی بر سینہ می گوید کہ من

At the last his eye prehensile lights upon himself; His little hand clutched to his breast, he cries ‘I!’

یاد او با خود شناسایش کندحفظ ربط دوش و فردایش کند

So his memory maketh him aware of his own self, and keeps secure the bond linking tomorrow with his yesterday;

سفتہ ایامش درین تار زرندہمچو گوہر از پی یک دیگرند

Upon this golden thread his days are strung, like jewels on a necklace, one by one.

گرچہ ہر دم کاہد، افزاید گلش"من ہمانستم کہ بودم" در دلش

Though, every breath, ever diminishes, ever augments his flesh, ‘I am the same as I have ever been’, his heart declares.

این "من" نو زادہ آغاز حیاتنغمۂ بیداری ساز حیات

This newborn ‘I’ the inception is of life, this the true song of life’s awaking lute.

ملت نوزادہ مثل طفلک استطفلکی کو در کنار مامک است

Like to a child is a community, newborn, an infant in its mother’s arms;

طفلکی از خویشتن نا آگہیگوھر آلودہ ئی خاک رہی

All unaware of self; a jewel stained by the road’s dust;

بستہ با امروز او فرداش نیستحلقہ ہای روز و شب در پاس نیست

Unbound to its today is its tomorrow, fettered not its feet by the successive links of night and day.

چشم ہستی را مثال مردم استغیر را بینندہ و از خود گم است

It is the pupil lodged in Being’s eye, other beholding, lost unto itself;

صد گرہ از رشتۂ خود وا کندتا سر تار خودی پیدا کند

A hundred knots are in its cord to loose, ere it can reach the end of selfhood’s thread;

گرم چون افتد بہ کار روزگاراین شعور تازہ گردد پایدار

But when with energy it falls upon the world’s great labours, stable then becomes this new-won consciousness;

نقشہا بردارد و اندازد اوسر گذشت خویش را می سازد او

It raises up a thousand images, and casts them down; so it createth its own history.

فرد چون پیوند ایامش گسیختشانۂ ادراک او دندانہ ریخت

Yet, when the individual has snapped the bond that joins his days, as when a comb sheddeth its teeth, so his perception is.

قوم روشن از سواد سر گذشتخود شناس آمد ز یاد سر گذشت

The record of the past illuminates the conscience of a people; memory of past achievements makes it self-aware;

سر گذشت او گر از یادش رودباز اندر نیستی گم می شود

But if that memory fades, and is forgot, the folk again is lost in nothingness.

نسخۂ بود ترا اے ہوشمندربط ایام آمدہ شیرازہ بند

Know, then, ’tis the connecting thread of days, that stitches up thy life’s loose manuscript;

ربط ایام است ما را پیرہنسوزنش حفظ روایات کہن

This selfsame thread sews us a shirt to wear, its needle the remembrance of old yarns.

چیست تاریخ اے ز خود بیگانہ ئیداستانی قصہ ئی افسانہ ئی

What thing is history, O self-unware? A fable? Or a legendary tale?

این ترا از خویشتن آگہ کندآشنای کار و مرد رہ کند

Nay, ’tis the thing that maketh thee aware, Of thy true self, alert unto the task, a seasoned traveller;

روح را سرمایۂ تاب است اینجسم ملت را چو اعصاب است این

This is the source of the soul’s ardour, this the nerves that knit the body of the whole community.

ہمچو خنجر بر فسانت می زندباز بر روی جہانت می زند

This whets thee like a dagger on its sheath, to dash thee in the face of all the world.

وہ چہ ساز جان نگار و دلپذیرنغمہ ہای رفتہ در تارش اسیر

Ah, how delightful is this instrument and how inspiring, that within its strings imprisons those departed memories!

شعلۂ افسردہ در سوزش نگردوش در آغوش امروزش نگر

See the extinguished splendour blaze anew! Behold all yesterdays in the embrace of its today!

شمع او بخت امم را کوکب استروشن از وی امشب و ہم دیشب است

Its candle is a star to light the peoples’ fortunes,
and illume tonight and yester-night in equal shine.

چشم پرکاری کا بیند رفتہ راپیش تو باز آفریند رفتہ را

The skilful vision that beholds the past, can recreate before thy wondering gaze the past anew;

بادۂ صد سالہ در مینای اومستی پارینہ در صہبای او

Wine of a hundred years that bowl contains, an ancient drunkenness flames in its juice;

صید گیری کو بدام اندر کشیدطایری کز بوستان ما پرید

A cunning fowler it to snare the bird that from our garden flew.

ضبط کن تاریخ را پایندہ شواز نفسہای رمیدہ زندہ شو

Preserve this history, and so abide unshaken, vital with departed breaths.

دوش را پیوند با امروز کنزندگی را مرغ دست آموز کن

Fix in firm bond today with yesterday; make life a bird accustomed to the hand.

رشتۂ ایام را آور بدستورنہ گردی روز کور و شب پرست

Draw to thy hand the thread of all the days, else thou art blind-by-day, night-worshipping.

سر زند از ماضی تو حال توخیزد از حال تو استقبال تو

Thy present thrusts its head up from the past, and from thy present shall thy future stem.

مشکن ار خواہی حیات لازوالرشتۂ ماضی ز استقبال و حال

If thou desirest everlasting life, break not the thread between the past and now and the far future.

موج ادراک تسلسل زندگی استمی کشان را شور قلقل زندگی است

What is life? A wave of consciousness of continuity, a gurgling wine that flames the revellers.