دین و وطن

لرد مغرب آن سراپا مکر و فناہل دین را داد تعلیم وطن

The Lord of the West, cunning from head to toe, taught the people of religion the concept of Country.

او بفکر مرکز و تو در نفاقبگذر از شام و فلسطین و عراق

He thinks of the centre, while you are at discord – give up this talk of Syria, Palestine, Iraq!

تو اگر داری تمیز خوب و زشتدل نبندی با کلوخ و سنگ و خشت

If you can discriminate between good and evil you will not bind your hearts to clods, stones, bricks.

چیست دین برخاستن از روی خاکتا ز خود آگاہ گردد جان پاک

What is religion? To rise up from the face of the dust so that the pure soul may become aware of itself!

می نگنجد آنکہ گفت اﷲ ہودر حدود این نظام چار سو

He who has said ‘God is He’ is not contained within the confines of this dimensioned order.

پر کہ از خاک و برخیزد ز خاکحیف اگر در خاک میرد جان پاک

A grass-blade is of the earth, and yet rises from the earth; alas, if the pure soul should die in the dust!

گرچہ آدم بردمید از آب و گلرنگ و نم چون گل کشید از آب و گل

Although man sprang out of water and clay, from water and clay rose-like drew colour and sap,

حیف اگر در آب و گل غلطد مدامحیف اگر برتر نپرد زین مقام

Alas, if he wanders forever in water and clay, alas, if he soars not higher than this station!

گفت تن در شو بخاک رھگذرگفت جان پہنای عالم را نگر

The body says, ‘Go into the dust of the roadway’; the soul says, ‘Look upon the expanse of the world!’

جان نگنجد در جہات اے ہوشمندمرد حر بیگانہ از ہر قید و بند

Man of reason, the soul is not contained in dimensions; the free man is a stranger to every fetter and chain,

حر ز خاک تیرہ آید در خروشزانکہ از بازان نیاید کار موش

The free man rails against the dark earth for it beseems not the falcon to act like a mouse.

آن کف خاکی کہ نامیدی وطناینکہ گوئے مصر و ایران و یمن

This handful of earth to which you give the name ‘country’, this so-called Egypt, and Iran, and Yemen.

با وطن اہل وطن را نسبتی استزانکہ از خاکش طلوع ملتی است

There is a relationship between a country and its people in that it is out of its soil that a nation rises;

اندرین نسبت اگر داری نظرنکتہ ئی بینی ز مو باریک تر

But if you look carefully at this relationship you will descry a subtlety finer than a hair.

گرچہ از مشرق برآید آفتاببا تجلی ہای شوخ و بے حجاب

Though it is out of the East that the sun rises showing itself bold and bright, without a veil,

در تب و تاب است از سوز درونتا ز قید شرق و غرب آید برون

Only then it burns and blazes with inward fire when it escapes from the shackles of East and West;

بر دمد از مشرق خود جلوہ مستتا ہمہ آفاق را آرد بدست

Drunk with splendour it springs up out of its East that it may subject all horizons to its mastery;

فطرتش از مشرق و مغرب بری استگرچہ او از روی نسبت خاوری است

Its nature is innocent of both East and West, though relationship-wise, true, it is an Easterner.