تعلیم

تب و تابی کہ باشد جاودانہسمند زندگے را تازیانہبہ فرزندان بیاموز این تب و تابکتاب و مکتب افسون و فسانہ

A shine which lasts with beauty and grace; to life’s mustang a whip for race.
Teach the kids and colts,* a verve and flame; to books and schools a fiction I name.
* Kids and colts: New generation.

ز علم چارہ سازی بے گدازیبسی خوشتر نگاہ پاک بازینکو تر از نگاہ پاک بازیولی از ھر دو عالم بے نیازی

A knowledge which cures but melts not to trance; far better is the eye with sacred glance.
It looks better yet to the sacred eyes; a heart who seeks not any earthly ties.)

بہ ن مومن خدا کاری نداردکہ در تن جان بیداری ندارداز ن از مکتب یاران گریزمجوانی خود نگھداری ندارد

No links with that Momin the God would keep; who keeps no conscious soul with self’s deep peep.
My friend’s Maktab way I left that is why; no youth I found there with self guarding eye.

ز من گیر این کہ مردی کور چشمیز بینای غلط بینی نکو ترز من گیر این کہ نادانی نکو کیشز دانشمند بے دینی نکو تر

A blind eye is better from eyes crook; which sees a virtue from evil look.
An ignorant man and a simple guy; is better than a wise but faithless sly?

از ن فکر فلک پیما چہ حاصل؟کہ گرد ثابت و سیارہ گرددمثال پارہ اے ابری کہ از بادبہ پہنای فضا وارہ گردد

No use of a thought which measures sky; but settles like dust or moves like fly.
Like sections of clouds he moves here there; and wanders in space with draughts of air.

ادب پیرایہ نادان و داناستخوش نکو از ادب خود را بیاراستندارم ن مسلمان زادہ را دوستکہ در دانش فزو دود رادب کاست

Respect is the dress of a sage or fool; a lucky man likes to make it a rule.
With that Muslim child I keep no love ehains; in wisdom who gains in respect who wanes.

ترا نومیدی از طفلان روا نیستچہ پروا گر دماغ شان رسا نیستبگو اے شیخ مکتب گر بدانیکہ دل در سینۂ شان ہست یا نیست

Why you lose hopes of kids a bit; if they do not catch a point of wits.
Tell me Maktab Sheikh if you know a lot; do they keep in bosom a heart or not?

بہ پور خویش دین و دانش موزکہ تابد چون مہ و انجم نگینشبدست او اگر دادی ھنر راید بیضاست اندر ستینش

Teach the offspring wisdom and faith’s ken; their gems would shine like a bright star then.
If you teach him a knack in any skill; a white hand is hidden in his sleeve still.

نوا از سینہ مرغ چمن بردز خون لالہ ن سوز کہن بردبہ این مکتب، بہ این دانش چہ نازیکہ نان در کف نداد و جان ز تن برد

Who sapp’d sweet tone of the birds and buds; who damp’d old flame of the poppy’s blood.*
On this Maktab and wits how can you boast; which gave him no bread till he gave up ghost.
* Poppy; the young man. Buds; the garden, the nation.

خدایا وقت ن درویش خوش بادکہ دلہا از دمش چون غنچہ بگشادبہ طفل مکتب ما این دعا گفتپی نانی بہ بند کس میفتاد

The days of that ‘Dervesh’ O God keep gay; whose breath opes hearts like buds in-early-May.
To a Maktab’s child he pray’d in this way; for bread put him not in some body’s pay.

کسی کو لا الہ را در گرہ بستز بند مکتب و ملا برون جستبہ ن دین و بہ ن دانش مپردازکہ از ما میبرد چشم و دل و دست

Who e’er tied himself with Lailah’s tie; from Mullah’s Maktab he jump’d very high.
To that faith and fire no heed we should pay; my friend’s heart and eye from me who took away.

چو می بینی کہ رہزن کاروان کشتچہ پرسی کاروانی را چسان کشتمباش ایمن از ن علمی کہ خوانیکہ از وی روح قومی میتوان کشت

A caravan was killed, if you e’er see; make not a probe, how it could be.
No use to learn a knowledge and skill; which murders a nation’s soul and will.

جوانی خوش گلی رنگین کلاہینگاہ او چو شیران بے پناہیبہ مکتب علم میشی را بیاموختمیسر نایدش برگ گیاہی

A well dressed fighter and handsome guy; his flaming eyes beamed like a lion’s eye.
He learn’d from Maktab a knowledge of sheep; he is now craving for few crumbs to keep.

شتر را بچہ او گفت در دشتنمی بینم خدای چار سو راپدر گفت اے پسر چون پا بلغزدشتر ہم خویش را بیند ہم او را

To a camel addressed its youngest foal; no God I have seen in the desert whole.
The father said: ‘Filly thy foot slips when; you would see thy self, to God also then.’*
* Due to too much load on his back his foot is likely to slip, of course when he is grown up).