صحبت با شاعر ہندی برتری ہری

حوریان را در قصور و در خیامنالۂ من دعوت سوز تمام

The houris in their palaces and pavilions my lament provoked to supreme ardour;

آن یکی از خیمہ سر بیرون کشیدوان دگر از غرفہ رخ بنمود و دید

One here put forth her head from her tent, another there peeped out from her chamber and gazed;

ہر دلے را در بہشت جاوداندادم از درد و غم آن خاکدان

To every heart in eternal Paradise I gave of the pain and sorrow of yon terrestrial globe.

زیر لب خندید پیر پاک زادگفت "اے جادو گر ہندی نژاد"

A smile played on the lips of my holy guide and he said: ‘magician of Indian stock,

آن نوا پرداز ہندی را نگرشبنم از فیض نگاہ او گہر

Behold now that Indian minstrel the grace of whose gaze converts the dew to pearls.

نکتہ آرائی کہ نامش برتری استفطرت او چون سحاب آذری است

A broiderer of subtleties, his name is Bartari, his nature generous as the clouds of Azar;

از چمن جز غنچۂ نورس نچیدنغمۂ تو سوی ما او را کشید

From the meadow he plucks only the new-sprung buds. Your melody has drawn him towards us,

پادشاہی با نوای ارجمندہم بہ فقر اندر مقام او بلند

A king who, with a song sublime, even in poverty dwells in lofty exaltation;

نقش خوبی بندد از فکر شگرفیک جہان معنی نہان اندر دو حرف

With his delicate thought he designs images of beauty, a whole world of meaning hidden in two words.

کارگاہ زندگی را محرم استاو جم است و شعر او جام جم است"

He is intimate with the workshop of life; he is Jamshid, his poetry Jamshid’s Cup.’

ما بہ تعظیم ھنر برخاستیمباز با وی صحبتی آراستیم

We rose in reverence for his art and prepared suitably to engage with him.

اے کہ گفتی نکتہ ہای دلنوازمشرق از گفتار تو دانای رازشعر را سوز از کجا آید بگویاز خودی یا از خدا آید بگوی

Zinda-Rud
You who have wttered heart-delighting subtleties, through whose discourse the East knows all mysteries,
Say, whence comes the fire into poetry? Does it come from the Self, or from God?

کس نداند در جہان شاعر کجاستپردۂ او از بم و زیر نواست

None knows where the poet is in this world; his melody springs from the high notes and the low.

آن دل گرمی کہ دارد در کنارپیش یزدان ھم نمی گیرد قرار

That burning heart which he has in his breast finds not repose even before God.

جان ما را لذت اندر جستجوستشعر را سوز از مقام آرزوست

Our soul’s delight is in questing; poetry’s fire is of the station of desire.

اے تو از تاک سخن مست مدامگر ترا آید میسر این مقام

You who are drunk with wine pressed from the vine of words, if you should ever attain to this rank.

با دو بیتی در جہان سنگ و خشتمی توان بردن دل از حور بہشت

With two verses in this world of stone and brick one can ravish the hearts of the houris of Paradise.

ہندیان را دیدہ ام در پیچ و تابسر حق وقتست گوئی بے حجاب

Zinda-Rud
I have seen the Indians twisting this way and that; it is time you told the secret of God unveiled.

این خدایان تنک مایہ ز سنگ اند و ز خشتبرتری ہست کہ دور است ز دیر و ز کنشت

These frail gods are but of stone and brick; there is One more lofty, far from temple and church

سجدہ بے ذوق عمل خشک و بجائی نرسدزندگانی ہمہ کردار، چہ زیبا و چہ زشت

Prostration without the joy of action is dry and useless; life is all action, whether fair or foul.

فاش گویم بتو حرفی کہ نداند ہمہ کساے خوش آن بندہ کہ بر لوح دل او را بنوشت

I will tell you plainly a word not known to every one – happy is the man who has written it on his heart’s tablet.

این جھانی کہ تو بینی اثر یزدان نیستچرخہ از تست و ہم آن رشتہ کہ بر دوک تو رشت

This world you behold is not the handiwork of God, the wheel is yours, and the thread spun on your spindle.

پیش آئین مکافات عمل سجدہ گزارزانکہ خیزد ز عمل دوزخ و اعراف و بہشت

Prostrate yourself before the Law of action’s reward, for from action are born Hell, Purgatory and Paradise.