فلک قمر

این زمین و آسمان ملک خداستاین مہ و پروین ہمہ میراث ماست

This earth and heaven are the Kingdom of God, this moon and Pleiades are our patrimony;

اندرین رہ ہر چہ آید در نظربا نگاہ محرمی او را نگر

Whatever thing meets your gaze upon this road, regard it with the eye of intimacy.

چون غریبان در دیار خود مرواے ز خود گم اندکی بیباک شو

Go not about your own dwelling like a stranger – you who are lost to yourself, be a little fearless!

این و آن حکم ترا بر دل زندگر تو گوئی این مکن آن کن،کند

This and that impose your command on their hearts; if you say ‘Don’t do this, do that,’ they obey.

نیست عالم جز بتان چشم و گوشاینکہ ہر فردای او میرد چو دوش

The world is nothing but idols of eye and ear; its every morrow will die like yesterday.

در بیابان طلب دیوانہ شویعنی ابراہیم این بتخانہ شو

Plunge like a madman into the desert of the Quest, that is to say, be the Abraham of this idol-house!

چون زمین و آسمان را طی کنیاین جہان و آن جہان را طی کنی

When you have travelled all through earth and heaven, when you have traversed this world and the other,

از خدا ہفت آسمان دیگر طلبصد زمان و صد مکان دیگر طلب

Seek from God another seven heavens, seek a hundred other times and spaces.

بے خود افتادن لب جوی بہشتبے نیاز از حرب و ضرب خوب و زشت

Self-lost to sink on the bank of the river of Paradise, quit of the battle and buffetting of good and evil.

گر نجات ما فراغ از جستجوستگور خوشتر از بہشت رنگ و بوست

If our salvation be the cessation of searching, better the grave than a heaven of colours and scents.

اے مسافر جان بمیرد از مقامزندہ تر گردد ز پرواز مدام

Traveller! The soul dies of dwelling at rest, it becomes more alive by perpetual soaring.

ہم سفر با اختران بودن خوش استدر سفر یک دم نیاسودن خوش است

Delightful it is to travel along with the stars, delightful not to rest one moment on the journey.

تا شدم اندر فضاہا پی سپرآنچہ بالا بود، زیر آمد نظر

When I had tramped through the vastness of space that which was once above now appeared below me,

تیرہ خاکی برتر از قندیل شبسایۂ من بر سر من اے عجب

A dark earth loftier than the lamp of night, my shadow (O marvel! ) flung above my head;

ہر زمان نزدیک تر نزدیکترتا نمایان شد کہستان قمر

All the while nearer and nearer still until the mountains of the Moon became visible.

گفت "رومی از گمانہا پاک شوخوگر رسم و رہ افلاک شو

Rumi said, ‘Cleanse yourself of all doubts, grow used to the manners and ways of the spheres

ماہ از ما دور و با ما آشناستاین نخستین منزل اندر راہ ماست

The moon is far from us, yet it is our familiar; this is the first stage upon our road;

دیر و زود روزگارش دیدنی استغارہای کوہسارش دیدنی است"

Seen must be the late and soon of its time, seen must be the caverns of its mountains.’

آن سکوت آن کوہسار ہولناکاندرون پر سوز و بیرون چاک چاک

That silence, that fearful mountain-range, inwardly full of fire, outwardly riven and ravined!

صد جبل از خافطین و یلدرمبر دہانش درد و نار اندر شکم

A hundred peaks, such as Khaftin and Yildirim, smoke in their mouths and fire in their bellies;

از درونش سبزہ ئی سر بر نزدطایری اندر فضایش پر نزد

Out of its bosom not a blade of grass sprang, no bird fluttered in its empty spaces;

ابر ہا بے نم، ہوا ہا تند و تیزبا زمین مردہ ئے اندر ستیز

Clouds without moisture, winds swift and sword-sharp ever doing battle with a dead earth.

عالم فرسودہ ئی بے رنگ و صوتنے نشان زندگی در وی نہ موت

A worn-out world without colour and sound, no sign of life therein, neither of death,

نے بنافش ریشۂ نخل حیاتنے بہ صلب روزگارش حادثات

No root of the palm tree of life in its navel, no events hidden in the thighs of its time;

گرچہ ہست از دودمان آفتابصبح و شام او نزاید انقلاب

Though it is a member of the family of the sun its dawn and evening beget no revolution

گفت رومی "خیز و گامی پیش نہدولت بیدار را از کف مدہ

Rumi said, ‘Rise, and take a step forward, do not let slip this wakeful fortune.

باطنش از ظاہر او خوشتر استدر قفار او جہانی دیگر است

Its interior is fairer than its exterior, another world lurks hidden in its hollows.

ہر چہ پیش آید ترا اے مرد ہوشگیر اندر حلقہ ہای چشم و گوش

Whatever presents itself to you, man of sense, seize it in the rings of the eye and the ear.

چشم اگر بیناست ہر شی دیدنی استدر ترازوی نگہ سنجیدنی است

If the eye has vision, everything is worth seeing, worthy to be weighed in the glance’s balance.
ہ

ہر کجا رومی برد آنجا برویک دو دم از غیر او بیگانہ شو"

Wheresoever Rumi leads, there go; be estranged a moment or two from all but he.’

دست من آہستہ سوی خود کشیدتند رفت و بر سر غاری رسید

Gently he drew my hand towards him, then swiftly he sped to the mouth of a crater.