مناجات

آدمی اندر جہان ہفت رنگہر زمان گرم فغان مانند چنگ

Man, in this world of seven hues, lute-like is ever afire with lamentation;

آرزوی ھم نفس می سوزدشنالہ ہای دل نواز آموزدش

Yearning for a kindred spirit burns him inwardly; teaching him threnodies to soothe the heart;

لیکن این عالم کہ از آب و گل استکی توان گفتن کہ دارای دل است

And yet this world, that is wrought of water and clay; how can it be said to possess a heart?

بحر و دشت و کوہ و کہ خاموش و کرآسمان و مہر و مہ خاموش و کر

Sea, plain, mountain, grass – all are deaf and dumb, deaf and dumb heaven and sun and moon;

گرچہ بر گردون ہجوم اختر استہر یکی از دیگری تنھا تر است

Though the stars swarm in the selfsame sky, each star is more solitary than the other;

ہر یکے مانند، بیچارہ ایستدر فضای نیلگون آوارہ ایست

Each one is desperate just as we are, a vagrant lost in an azure wilderness;

کاروان برگ سفر ناکردہ سازبیکران افلاک و شب ہا دیر یاز

The caravan unprovisioned against the journey, the heavens boundless, the nights interminable.

این جہان صید است و صیادیم مایا اسیر رفتہ از یادیم ما

Is this world then some prey, and we the huntsmen, or are we prisoners utterly forgotten?

زار نالیدم صدائے برنخاستہم نفس فرزند آدم را کجاست

Bitterly I wept, but echo answered never: Where may Adam’s son find a kindred spirit?

دیدہ ام روز جہان چار سویآنکہ نورش بر فروزد کاخ و کوی

I have seen that the day of this dimensioned world, whose light illuminates both palace and street.

از رم سیارہ ئی او را وجودنیست الا اینکہ گوئی رفت و بود

Came into being from the flight of a planet, is nothing more, you might say, than a moment gone.

اے خوش آن روزی کہ از ایام نیستصبح او را نیمروز و شام نیست

How fair is the Day that is not of our days, the Day whose dawn has neither noon nor eve!

روشن از نورش اگر گردد روانصوت را چون رنگ دیدن میتوان

Let its light illuminate the spirit and sounds become visible even as colours;

غیب ہا از تاب او گردد حضورنوبت او لایزال و بے مرور

Hidden things become manifest in its splendour, its watch is unending and intransient.

اے خدا روزی کن آن روزے مراوارہان زین روز بے سوزے مرا

Grant me that Day, Lord, even for a single day; deliver me from this day that has no glow!

آیۂ تسخیر اندر شأن کیست؟این سپہر نیلگون حیران کیست؟

Concerning whom was the Verse of Subjection revealed? For whose sake spins the azure sphere so wildly?

رازدان علم الاسما کہ بودمست آن ساقی و آن صہبا کہ بود

Who was it knew the secret of He taught the names? Who was intoxicated with that saki and that wine?

برگزیدے از ہمہ عالم کرا؟کردی از راز درون محرم کرا؟

Whom didst Thou choose out of all the world? To whom didst Thou confide the innermost secret?

اے ترا تیرے کہ ما را سینہ سفتحرف از "ادعونی" کہ گفت و با کہ گفت؟

O Thou whose arrow transpierced our breast, who uttered the words Call upon me, and to whom?

روی تو ایمان من قرآن منجلوہ ئی داری دریغ از جان من

Thy countenance is my faith, and my Koran: dost Thou begrudge my soul one manifestation?

از زیان صد شعاع آفتابکم نمیگردد متاع آفتاب

By the loss of a hundred of its rays; the sun’s capital is in no wise diminished.

عصر حاضر را خرد زنجیر پاستجان بیتابی کہ من دارم کجاست؟

Reason is a chain fettering this present age: where is a restless soul such as I possess?

عمر ہا بر خویش می پیچد وجودتا یکی بیتاب جان آید فرود

For many ages Being must twist on itself that one restless soul may come into being.

گر نرنجے این زمین شورہ زارنیست تخم آرزو را سازگار

Except you fret away at this brackish soil; it is not congenial to the seed of desire.

از درون این گل بے حاصلیبس غنیمت دان اگر روید دلی

Count it for gain enough if a single heart grows from the bosom of this unproductive clay!

تو مہے اندر شبستانم گذریک زمان بے نوری جانم نگر

Thou art a moon: pass within my dormitory, glance but once on my unenlightened soul.

شعلہ را پرہیز از خاشاک چیست؟برق را از برفتادن باک چیست؟

Why does the flame shrink away from the stubble? Why is the lightning-flash afraid to strike?

زیستم تا زیستم اندر فراقوانما آنسوی این نیلی رواق

So long as I have lived, I have lived in separation: reveal what lies beyond yon azure canopy;

بستہ در ہا را برویم باز کنخاک را با قدسیان ہمراز کن

Open the doors that have been closed in my face, let earth share the secrets of heaven’s holy ones.

آتشے در سینۂ من برفروزعود را بگذار و ھیزم را بسوز

Kindle now a fire within my breast, leave be the aloe, and consume the brushwood;

باز بر آتش بنہ عود مرادر جھان آشفتہ کن دود مرا

Then set my aloe again upon the fire and scatter my smoke through all the world.

آتش پیمانۂ من تیز کنبا تغافل یک نگہ آمیز کن

Stir up the fire within my goblet; mingle one glance with this inadvertency.

ما ترا جوئیم و تو از دیدہ دورنے غلط، ما کور و تو اندر حضور

We seek Thee, and Thou art far from our sight; no, I have erred-we are blind, and Thou art present.

یا گشا این پردۂ اسرار رایا بگیر این جان بے دیدار را

Either draw aside this veil of mysteries, or seize to Thyself this sightless soul!

نخل فکرم ناامید از برگ و بریا تبر بفرست یا باد سحر

The date-tree of my thought despairs of leaf and fruit; either despatch the axe, or the breeze of dawn.

عقل دادی ھم جنونی دہ مرارہ بہ جذب اندرونی دہ مرا

Thou gavest me reason, give me madness too, show me the way to inward ecstasy.

علم در اندیشہ می گیرد مقامعشق را کاشانہ قلب لاینام

Knowledge takes up residence in the thought; love’s lodge is the unsleeping heart;

علم تا از عشق برخودار نیستجز تماشا خانۂ افکار نیست

So long as knowledge has no portion of love; it is a mere picture-gallery of thoughts.

این تماشا خانہ سحر سامری استعلم بے روح القدس افسونگری است

This peep-show is the Samiri’s conjuring-trick; knowledge without the Holy Ghost is mere spellbinding.

بے تجلی مرد دانا رہ نبرداز لکد کوب خیال خویش مرد

Without revelation no wise man ever found the way, he died buffetted by his own imaginings;

بے تجلی زندگی رنجوری استعقل مہجوری و دین مجبوری است

Without revelation life is a mortal sickness, reason is banishment, religion constraint.

این جہان کوہ و دشت و بحر و برما نظر خواہیم و او گوید خبر

This world of mountain and plain, ocean and land, we yearn for vision, and it speaks of report.

منزلی بخش اے دل آوارہ راباز دہ با ماہ این مہپارہ را

Grant to this vagrant heart a resting-place, restore to the moon this fragment of the moon.

گرچہ از خاکم نروید جز کلامحرف مہجوری نمی گردد تمام

Though from my soil nothing grows but words, the language of banishment never comes to an end.

زیر گردون خویش را یابم غریبز آنسوی گردون بگو "انی قریب"

Under the heavens I feel myself a stranger: from beyond the skies utter the words I am near;

تا مثال مہر و مہ گردد غروباین جہات و این شمال و این جنوب

That these dimensions, this north and this south, like to the sun and moon in the end may set;

از طلسم دوش و فردا بگذرماز مہ و مھر و ثریا بگذرم

I shall transcend the talisman of yesterday and tomorrow, transcend the moon, sun, Pleiades.

تو فروغ جاودان ما چون شراریک دو دم داریم و آن ہم مستعار

Thou art eternal splendour; we are like sparks; a breath or two we possess, and that too borrowed.

اے تو نشناسی نزاع مرگ و زیسترشک بر یزدان برد این بندہ کیست

You who know naught of the battle of death and life, who is this slave who would emulate even God?

بندۂ آفاق گیر و ناصبورنے غیاب او را خوش آید نے حضور

This slave, impatient, conquering all horizons, finds pleasure neither in absence nor in presence.

آنیم من جاودانی کن مرااز زمینی آسمانی کن مرا

I am a momentary thing: make me eternal, out of my earthiness make me celestial.

ضبط در گفتار و کرداری بدہجادہ ہا پیداست رفتاری بدہ

Grant me precision both in speech and action: the ways are clear- give me the strength to walk.

آنچہ گفتم از جہانے دیگر استاین کتاب از آسمانی دیگر است

What I have said comes from another world; this book descends from another heaven.

بحرم و از من کم آشوبی خطاستآنکہ در قعرم فرو آید کجاست

I am a sea; untumult in me is a fault; where is he who can plunge into my depths?

یک جہان بر ساحل من آرمیداز کران غیر از رم موجی ندید

A whole world slumbered upon my shore and saw from the strand naught but the surge of a wave.

من کہ نومیدم ز پیران کہندارم از روزی کہ میآید سخن

I, who despair of the great sages of old, have a word to say touching the day to come!

بر جوانان سہل کن حرف مرابہرشان پایاب کن ژرف مرا

Render my speech easy unto the young, make my abyss for them attainable.