سوال پنجم

کہ من باشم مرا از من خبر کنچہ معنی دارد اندر خود سفر کن

What am I? Tell me what ‘I’ means. What is the meaning of ‘travel into yourself’?

خودی تعویذ حفظ کائنات استنخستین پرتو ذاتش حیات است

Ego is the amulet for the protection of the universe. The first ray of its essence is Life.

حیات از خواب خوش بیدار گردددرونش چون یکی بسیار گردد

Life awakens from its sweet dream, its inside, which is one, becomes many.

نہ او را بے نمود ما گشودینہ ما را بے گشود او نمودی

Neither it develops without our expansion, nor do we expand without its development.

ضمیرش بحر ناپیدا کناریدل ہر قطرہ موج بیقراری

Its inner core is a shoreless sea; the heart of every drop is a tumultuous wave.

سر و برگ شکیبائی نداردبجز افراد پیدائی ندارد

It has no inclination to rest; its manifestation is nothing but individuals.

حیات آتش خودیہا چون شررہاچو انجم ثابت و اندر سفر ہا

Life is fire and egos are like its flames; like stars they are (both) stationary and moving.

ز خود نا رفتہ بیرون غیر بین استمیان انجمن خلوت نشین است

Without going outside, it looks towards others; though in company, is yet in privacy.

یکی بنگر بخود پیچیدن اوز خاک پی سپر بالیدن او

Just see its self-meditation; it develops out of the trodden earth.

نہان از دیدہ ہا در ہای و ہوئیدمادم جستجوی رنگ و بوئی

Hidden from the eyes, it is in tumult, it is constantly in search of adornment.

ز سوز اندرون در جست و خیز استبہ آئینی کہ با خود در ستیز است

It is in perpetual activity through its internal ardour, as if it is at war with itself.

جہان را از ستیز او نظامیکف خاک از ستیز آئینہ فامی

The world gets order through this strife of the ego! A handful of dust becomes translucent through strife.

نریزد جز خودی از پرتو اونخیزد جز گہر اندر زو او

From its ray, nothing comes into being save egos, from its sea, nothing appears save pearls.

خودی را پیکر خاکی حجاب استطلوع او مثال آفتاب است

The earthly garb is a veil for khudi; its appearance is like the rising of the sun.

درون سینۂ ما خاور اوفروغ خاک ما از جوہر او

In the innermost heart of ours is its sun, our dust is illumined through its potency.

تو میگوئی مرا از من خبر کنچہ معنی دارد اندر خود سفرکن؟

You ask to be informed about ‘I’, and what is meant by ‘travel into yourself’.

ترا گفتم کہ ربط جان و تن چیستسفر در خود کن و بنگر کہ من چیست

I informed you about the relation of body and soul travel into yourself and see what ‘I’ is.

سفر در خویش زادن بی اب و مامثریا را گرفتن از لب بام

To travel into self: It is to be born without father and mother, to catch Pleiades from the edge of the roof;

ابد بردن بیک دم اضطرابیتماشا بی شعاع آفتابی

To hold eternity with a single stroke of anguish, to see without the rays of the sun;

ستردن نقش ہر امید و بیمیزدن چاکی بہ دریا چون کلیمی

To obliterate every sign of hope and fear, to sunder the river like Moses;

شکستن این طلسم بحر و بر راز انگشتی شکافیدن قمر را

To break this spell of sea and land, to split the moon with a finger.

چنان باز آمدن از لامکانشدرون سینہ او در کف جہانش

So to return from this experience of the spaceless world, that it is within his heart, and the world in his hand.

ولی این راز را گفتن محال استکہ دیدن شیشہ و گفتن سفال است

But it is difficult to unravel this secret: Here ‘seeing’ is valuable and ‘describing’ worthless.

چہ گویم از من و از توش و تابشکند انا عرضنا بی نقابش

What can I say about ‘I’ and its brilliance? It is manifest from the Quranic text, ‘We proposed’.

فلک را لرزہ بر تن از فر اوزمان و ھم مکان اندر بر او

The heavens are in terror of its glory, time and space are in its grip.

نشیمن را دل آدم نہاد استنصیب مشت خاکی او فتاد است

It sought refuge in the heart of man, and has fallen to the lot of this handful of dust.

جدا از غیر و ھم وابستۂ غیرگم اندر خویش و ہم پیوستۂ غیر

It is distinct from the other and yet related to it, is lost within itself and yet conjoined with the other.

خیال اندر کف خاکی چسان استکہ سیرش بی مکان و بی زمان است

What kind of aspiration this handful of dust has that its flight is beyond the limitations of time and space.

بزندان است و آزاد است این چیستکمند و صید و صیاد است این چیست

It is in prison and yet free! What is this? It is the lasso, the prey, and the hunter! What is this?

چراغی در میان سینۂ تستچہ نور است این کہ در آئینۂ تست

There is a lamp within your heart; what is this light which is in your mirror?

مشو غافل کہ تو او را امینیچہ نادانی کہ سوی خود نبینی

Don’t be negligent; you are its trustee, what folly that you do not look within your self!