سوال اول

نخست از فکر خویشم در تحیرچہ چیز است آنکہ گویندش تفکرکدامین فکر ما را شرط راہ استچرا گہ طاعت و گاہی گناہ است

First of all I am perplexed about my thought: What is that which is called ‘thought’?
What sort of thought is the condition of my path? Why is it sometimes obedience, sometimes sin?

درون سینۂ آدم چہ نور استچہ نور است این کہ غیب او حضور است

What a light there is within the heart of man! A light that is manifest in spite of its invisibility.

من او را ثابت سیار دیدممن او را نور دیدم نار دیدم

I saw it in the constancy of change; I saw it both as light and fire.

گہی نازش ز برہان و دلیل استگہی نورش ز جان جبرئیل است

Sometimes its fire is nourished by argumentation and reasoning, sometimes its light is derived from the breath of Gabriel;

چہ نوری جان فروزی سینہ تابینیرزد با شعاعش آفتابی

What a life-illuminating and heart-kindling light! The sun is nothing in face of a single ray of this light.

بخاک آلودہ و پاک از مکان استبہ بند روز و شب پاک از زمان است

Conjoined with dust, it is above limitations of space; chained to the alternation of day and night, it is free from the bonds of time.

شمار روزگارش از نفس نیستچنین جویندہ و یابندہ کس نیست

The calculation of its time is not through breath, there is none like it in seeking and discovering.

گہی واماندہ و ساحل مقامشگہی دریای بی پایان بجامش

Sometimes it feels exhausted and sits on the shore, sometimes a shore-less ocean is in its cup.

ہمین دریا ہمین چوب کلیم استکہ از وی سینہ دریا دو نیم است

It is both the river and the staff of Moses, on account of which the river is divided into two.

غزالی مرغزارش آسمانیخورد آبی ز جوی کہکشانی

It is a deer whose pasture is the sky, who drinks water from the stream of the Milky Way.

زمین و آسمان او را مقامیمیان کاروان تنھا خرامی

Earth and sky are its halting places; it walks alone amid a caravan.

ز احوالش جہان ظلمت و نورصدای صور و مرگ و جنت و حور

Some of its states are: the world of darkness and light, the sound of the trumpet, death, paradise, and Houri.

ازو ابلیس و آدم را نمودیازو ابلیس و آدم را گشودی

It gives both to Iblis and Adam opportunity to develop, and provides them a chance of expansions.

نگہ از جلوۂ او ناشکیب استتجلی ہای او یزدان فریب است

Eye is impatient at its sight; its charms even beguile God.

بہ چشمی خلوت خود را ببیندبہ چشمی جلوت خود را ببیند

اگر یک چشم بر بندد گناہی استاگر با ہر دو بیند شرط راہی است

اگر فکر اپنی ایک آنکھ بند کر لے تو یہ 'گناہ' ہے، اور اگر اپنی دونوں آنکھوں سے دیکھے تو یہ شرط راہ (ہدایت ) ہے۔

ز جوی خویش بحری آفریندگہر گردد بہ قعر خود نشیند

Out of its little stream, it produces an ocean; it becomes a pearl and then settles at its bottom.

ہمان دم صورت دیگر پذیردشود غواص و خود را باز گیرد

Soon it takes a different form; becomes a diver and catches itself again.

درو ہنگامہ ہای بی خروش استدرو رنگ و صدا بی چشم و گوش است

In it there are noiseless commissions; it has colour and sound perceptible without eye and ear.

درون شیشۂ او روزگار استولی بر ما بتدریج آشکار است

There is a world hidden in its glass, but it reveals itself to us piecemeal.

حیات از وی بر اندازد کمندیشود صیاد ہر پست و بلندی

Life makes it into a lasso and throws it to catch everything low and high.

ازو خود را بہ بند خود در آردگلوی ماسوا را ہم فشارد

By its means it ensnares itself, and wrings also the neck of duality.

دو عالم می شود روزی شکارشفتد اندر کمند تابدارش

One day the two worlds fall a prey to it and are caught into its beautiful lasso.

اگر این ھر دو عالم را بگیریہمہ آفاق میرد، تو نمیری

If you conquer both these worlds, you will become immortal even if everything else dies.

منہ پا در بیابان طلب سستنخستین گیر آن عالم کہ در تست

Do not set foot in the desert of search lazily; first, take hold of that world which lies within you.

اگر زیری ز خود گیری زبر شوخدا خواہی بخود نزدیک تر شو

If you are low, become strong by conquering the self. If you wish to seek God, get nearer yourself.

بہ تسخیر خود افتادی اگر طاقترا آسان شود تسخیر آفاق

If you become proficient in conquering self, conquering the world will become easy for you.

خنک روزی کہ گیری این جہان راشکافی سینہ نہ آسمان را

Happy is the day when you conquer this world, and pierce the bosom of the skies.

گذارد ماہ پیش تو سجودیبرو پیچی کمند از موج دودی

The moon will prostrate before you, and you throw over it a lasso of waves of smoke.

درین دیر کہن آزاد باشےبتان را بر مراد خود تراشی

You will be free in this ancient world, able to fashion the idols to your purpose;

بکف بردن جہان چار سو رامقام نور و صوت و رنگ و بو را

To hold in the grasp of your hand all the world of light and sound, of colour and smell;

فزونش کم کم او بیش کردندگرگون بر مراد خویش کردن

To change its quantitative aspect, to mould it according to your purpose;

بہ رنج و راحت او دل نبستنطلسم نہ سپہر او شکستن

Not to be captivated by its sorrows and delights to break the spell of its nine skies;

فرورفتن چو پیکان در ضمیرشندادن گندم خود با شعیرش

To go down into its heart like the point of an arrow, not to exchange your wheat for its barley;

شکوہ خسروی این است این استہمین ملک است کو توام بدین است

This is indeed the-true kingly glory; this is the State that is linked to religion.