حکایت درین معنی

آن شنیدستی کہ در عہد قدیمگوسفندان در علف زاری مقیم

Hast thou heard that in the time of old; the sheep dwelling in a certain pasture.

از وفور کاہ نسل افزا بدندفارغ از اندیشہ ی اعدا بدند

So increased and multiplied; that they feared no enemy?

آخر از ناسازی تقدیر میشگشت از تیر بلائی سینہ ریش

At last, from the malice of Fate; their breasts were smitten by a shaft of calamity.

شیر ہا از بیشہ سر بیرون زدندبر علف زار بزان شبخون زدند

The tigers sprang forth from the jungle and rushed upon the sheepfold.

جذب و استیلا شعار قوت استفتح راز آشکار قوت است

Conquest and dominion are signs of strength; victory is the manifestation of strength.

شیر نر کوس شہنشاہی نواختمیش را از حریت محروم ساخت

Those fierce tigers beat the drum of sovereignty; they deprived the sheep of freedom.

بسکہ از شیران نیاید جز شکارسرخ شد از خون میش آن مرغزار

For as much as tigers must have their prey; that meadow was crimsoned with the blood of the sheep.

گوسفندے زیرکے فہمیدہ ئیکہنہ سالے گرگ باران دیدہ ئی

One of the sheep which was clever and acute; old in years, cunning as a weather-beaten wolf.

تنگدل از روزگار قوم خویشاز ستمہای ہژبران سینہ ریش

Being grieved at the fate of his fellows and sorely vexed by the violence of the tigers.

شکوہ ہا از گردش تقدیر کردکار خود را محکم از تدبیر کرد

Made complaint of the course of Destiny and sought by craft to restore the fortunes of his race.

بہر حفظ خویش مرد ناتوانحیلہ ہا جوید ز عقل کار دان

The weak, in order to preserve themselves; seek device from skilled intelligence.

در غلامی از پی دفع ضررقوت تدبیر گردد تیز تر

In slavery, for the sake of repelling harm; the power of scheming becomes quickened.

پختہ چون گردد جنون انتقامفتنہ اندیشی کند عقل غلام

And when the madness of revenge gains hold; the mind of the slave meditates rebellion.

گفت با خود عقدہ ی ما مشکل استقلزم غمہای ما بے ساحل است

‘Ours is a hard knot,’ said this sheep to himself; the ocean of our griefs hath no shore.

میش نتواند بزور از شیر رستسیم ساعد ما و او پولاد دست

By force we sheep cannot escape from the tiger: Our legs are silver, his paws are steel.

نیست ممکن کز کمال وعظ و پندخوی گرگی آفریند گوسفند

'Tis not possible, however much one exhorts and counsels; to create in a sheep the disposition of a wolf.

شیر نر را میش کردن ممکن استغافلش از خویش کردن ممکن است

But to make the furious tiger a sheep – that is possible: To make him unmindful of his nature – that is possible.

صاحب آوازہ ی الہام گشتواعظ شیران خون آشام گشت

He became as a prophet inspired, and began to preach to the blood-thirsty tigers.

نعرہ زد اے قوم کذاب اشربے خبر از یوم نحس مستمر

He cried out, ‘O ye insolent liars, who wot not of a day of ill luck that shall continue for ever!

مایہ دار از قوت روحانیمبہر شیران مرسل یزدانیم

I am possessed of spiritual power, I am an apostle sent by God for the tigers.

دیدہ ی بے نور را نور آمدمصاحب دستور و مأمور آمدم

I come as a light for the eye that is dark, I come to establish laws and give commandments.

توبہ از اعمال نا محمود کناے زیان اندیش فکر سود کن

Repent of your blameworthy deeds! O plotters of evil, bethink yourselves of good!

ہر کہ باشد تند و زور آور شقی استزندگی مستحکم از نفی خودی است

Whoso is violent and strong is miserable: Life's solidity depends on self-denial.

روح نیکان از علف یابد غذاتارک اللحم است مقبول خدا

The spirit of the righteous is fed by fodder: The vegetarian is pleasing unto God.

تیزی دندان ترا رسوا کنددیدہ ی ادراک را اعمی کند

The sharpness of your teeth brings disgrace upon you and makes the eye of your perception blind.

جنت از بہر ضعیفان است و بسقوت از اسباب خسران است و بس

Paradise is for the weak alone, strength is but a means to perdition.

جستجوی عظمت و سطوت شر استتنگدستی از امارت خوشتر است

It is wicked to seek greatness and glory, penury is sweeter than princedom.

برق سوزان در کمین دانہ نیستدانہ گر خرمن شود فرزانہ نیست

Lightning does not threaten the cornseed: If the seed become a stack, it is unwise.

ذرہ شو صحرا، مشو گر عاقلیتا ز نور آفتابی بر خوری

If you are sensible, you will be a mote of sand, not a Sahara; so that you may enjoy the sunbeams.

اے کہ می نازی بذبح گوسفندذبح کن خود را کہ باشی ارجمند

O thou that delightest in the slaughter of sheep, slay thy self, and thou wilt have honour!

زندگی را می کند نا پایدارجبر و قہر و انتقام و اقتدار

Life is rendered unstable; by violence, oppression, revenge, and exercise of power.

سبزہ پامال است و روید بار بارخواب مرگ از دیدہ شوید بار بار

Though trodden underfoot, the grass grows up time after time; and washes the sleep of death from its eye again and again.

غافل از خود شو اگر فرزانہ ئیگر ز خود غافل نہ ئی دیوانہ ئی

Forget thy self, if thou art wise! If thou dost not forget thy self, thou art mad.

چشم بند و گوش بند و لب بہ بندتا رسد فکر تو بر چرخ بلند

Close thine eyes, close thine ears, close thy lips; that thy thought may reach the lofty sky!

این علفزار جہان ہیچ است ہیچتو برین موہوم اے نادان مپیچ

This pasturage of the world is naught, naught: O fool, do not torment thy phantom!

خیل شیر از سخت کوشی خستہ بوددل بذوق تن پرستی بستہ بود

The tiger-tribe was exhausted by hard struggles; they had set their hearts on enjoyment of luxury.

آمدش این پند خواب آور پسندخورد از خامے فسون گوسفند

This soporific advice pleased them; in their stupidity they swallowed the charm of the sheep.

آنکہ کردی گوسفندان را شکارکرد دین گوسفندی اختیار

He that used to make sheep his prey; now embraced a sheep's religion.

با پلنگان سازگار آمد علفگشت آخر گوہر شیری خزف

The tigers took kindly to a diet of fodder: At length their tigerish nature was broken.

از علف آن تیزی دندان نماندہیبت چشم شرار افشان نماند

The fodder blunted their teeth and put out the awful flashings of their eyes.

دل بتدریج از میان سینہ رفتجوہر آئینہ از آئینہ رفت

By degrees courage ebbed from their breasts, the sheen departed from mirror.

آن جنون کوشش کامل نماندآن تقاضای عمل در دل نماند

That frenzy of uttermost exertion remained not; that craving after action dwelt in their hearts no more.

اقتدار و عزم و استقلال رفتاعتبار و عزت و اقبال رفت

They lost the power of ruling and the resolution to be independent; they lost reputation, prestige, and fortune.

پنجہ ہای آہنین بے زور شدمردہ شد دلہا و تنہا گور شد

Their paws that were as iron became strengthless; their souls died and their bodies became tombs.

زور تن کاہید و خوف جان فزودخوف جان سرمایہ ہمت ربود

Bodily strength diminished while spiritual fear increased; spiritual fear robbed them of courage.

صد مرض پیدا شد از بے ہمتیکوتہ دستی، بیدلی، دون فطرتی

Lack of courage produced a hundred diseases – poverty, pusillanimity, low mindedness.

شیر بیدار از فسون میش خفتانحطاط خویش را تہذیب گفت

The wakeful tiger was lulled to slumber by the sheep's charm; he called his decline Moral Culture.