گردش در شہر مرغدین

مرغدین و آن عمارات بلندمن چہ گویم زان مقام ارجمند

Marghadin and those lofty edifices – what can I say of that noble city?

ساکنانش در سخن شیرین جو نوشخوب روی و نرم خوی و سادہ پوش

Its inhabitants sweet of speech as honey, comely their faces, gentle their manners, simple their apparel;

فکرشان بے درد و سوز اکتسابرازدان کیمیای آفتاب

Their thoughts innocent of the burning fever of gain, they were intimate with the secrets of the sun’s alchemy;

ہر کہ خواہد سیم و زر گیرد ز نورچون نمک گیریم ما از آب شور

Who so of them desires silver or gold gathers it from light, even as we gather salt from the briny sea.

خدمت آمد مقصد علم و ہنرکارہا را کس نمی سنجد بزر

The aim of science and art there is service; no one weighs work done against gold;

کس ز دینار و درم آگاہ نیستاین بتان را در حرمہا راہ نیست

No one is even acquainted with dinars and dirhams, these idols may not enter the sanctuary.

بر طبیعت دیو ماشین چیرہ نیستآسمانہا از دخانھا تیرہ نیست

The demon of the machine has no power over nature; the skies are not blackened by smoke;

سخت کش دہقان چراغش روشن استاز نہاب دھخدایان ایمن است

The lamp of the hard-toiling farmer is always bright; he is secure from the plundering of the landlords;

کشت و کارش بے نزاع آب جوستحاصلش بے شرکت غیری ازوست

His tillage is not a struggle for water, his harvest is his own, no other shares in it.

اندر آن عالم نہ لشکر نے قشوننے کسی روزی خورد از کشت و خون

In that world there are no armies, no squadrons, none gains his livelihood by killing and murder;

نے قلم در مرغدین گیرد فروغاز فن تحریر و تشہیر دروغ

In Marghadin no pen wins lustre from inscribing and disseminating lies;

نے بہ بازاران ز بیکاران خروشنے صدا ہای گدایان درد گوش

In the market-places there is no clamour of the workless, no whining of beggars afflicts the car.

کس در اینجا سائل و محروم نیستعبد و مولا حاکم و محکوم نیست

No one here is a mendicant or destitute, slave and master, ruler and ruled, here are none.

سائل و محروم تقدیر حق استحاکم و محکوم تقدیر حق استجز خدا کس خالق تقدیر نیستچارۂ تقدیر از تدبیر نیست

Zinda-Rud
Mendicant and destitute are so by God’s decree, by God’s decree ruler and ruled;
None but God is the creator of destiny and against destiny human design is powerless.

گر ز یک تقدیر خون گردد جگرخواہ از حق حکم تقدیر دگر

The Martian Sage
If your heart bleeds on account of one destiny, petition God to decree another destiny;

تو اگر تقدیر نو خواہی رواستزانکہ تقدیرات حق لا انتہاست

If you pray for a new destiny, that is lawful, seeing that God’s destinies are infinite.

ارضیان نقد خودی در باختندنکتۂ تقدیر را نشناختند

Earthlings have gambled away the coin of selfhood, not comprehending the subtle meaning of destiny;

رمز باریکش بحرفی مضمر استتو اگر دیگر شوی او دیگر است

Its subtlety is contained in a single phrase: ‘If you transform yourself, it too will be transformed.’

خاک شو نذر ہوا سازد تراسنگ شو بر شیشہ اندازد ترا

Be dust and fate will give you the winds; be a stone and it will hurl you against glass.

شبنمی؟ افتندگی تقدیر تستقلزمی؟ پایندگی تقدیر تست

Are you a dew-drop? Your destiny is to perish; are you an ocean? Your destiny is to endure.

ہر زمان سازی ہمان لات و مناتاز بتان جوئی ثبات اے بے ثبات"

Every moment you are fashioning new Lats and Manats; inconstant one, do you look for constancy from idols?

تا بخود ناساختن ایمان تستعالم افکار تو زندان تست

So long as your faith is to accord not with your self the world of your thoughts is your prison;

رنج بے گنج است تقدیر اینچنینگنج بے رنج است تقدیر اینچنین

Toil without treasure-such is destiny; treasure without toil-such is destiny!

اصل دین این است اگر اے بیخبر،می شود محتاج ازو محتاج تر

If this is the foundation of faith, ignorant fellow, then the needy will become still more in need.

واے آن دینی کہ خواب آرد تراباز در خواب گران دارد ترا

Woe to that religion which lulls you to sleep and still holds you in sleep profound!

سحر و افسون است یا دین است اینحب افیون است یا دین است این

Is this religion, or magic and enchantment? Is this religion, or a grain of opium?

می شناسی طبع دراک از کجاستحوری اندر بنگہ خاک از کجاست

Do you know whence comes the penetrating nature, whence came this houri into your tenement of clay?

قوت فکر حکیمان از کجاستطاقت ذکر کلیمان از کجاست

Do you know whence comes the sages’ power of thought, whence the potency of prayer in God’s interlocutors?

این دل و این واردات او ز کیستاین فنون و معجزات او ز کیست

Do you know whence came this heart, and its visitations, whence these arts, these miracles?

گرمی گفتار داری از تو نیستشعلہ کردار داری از تو نیست

Do you have fire of speech? That comes not from you; Do you have flame of action? That comes not from you.

اینہمہ فیض از بہار فطرت استفطرت از پرودگار فطرت است

All this is an overflow of the springtime of nature, Nature which derives from nature’s Creator.

زندگانی چیست کان گوہر استتو امینی صاحب او دیگر است

What is life? A mine of gems; you are the trustee, its owner is Another.

طبع روشن مرد حق را آبروستخدمت خلق خدا مقصود اوست

A radiant nature glorifies the man of God, to serve all God’s creatures, that is his aim;

خدمت از رسم و رہ پیغمبری استمزد خدمت خواستن سوداگری است

Service belongs to the wont and way of prophethood; to seek a reward for service is mere commerce.

ہمچنان این باد و خاک و ابر و کشتباغ و راغ و کاخ و کوی و سنگ و خشت

Even so this wind, earth, cloud, field, orchard, meadow, palace, street, stones, bricks;

اے کہ میگوئی متاع ما ز ماستمرد نادان این ہمہ ملک خداست

You who say, ‘Our property is of ourselves’, ignorant one, all this belongs to God.

ارض حق را ارض خود دانی بگوچیست شرح آیۂ لاتفسدوا

If you regard God’s earth as your own, then what means the verse, Work not corruption?

ابن آدم دل بہ ابلیسی نھادمن ز ابلیسی ندیدم جز فساد

Adam’s sons have given their hearts to Iblis, and from Iblis I have seen only corruption.

کس امانت را بکار خود نبردایخوش آنکو ملک حق با حق سپرد

None should convert a trust to his own use; blessed is he who renders God’s property up to God.

بردہ ئی چیزی کہ از آن تو نیستداغم از کاری کہ شایان تو نیست

You have carried off what does not belong to you; my soul sorrows for so unworthy a deed.

گر تو باشی صاحب شی می سزدور نباشے خود بگو کی می سزد

If you own a thing, that is meet and right, but if you do not, say yourself, how is that proper?

ملک یزدان را بہ یزدان باز دہتا ز کار خویش بگشائی گرہ

Return to God the property of God so that you may loose the knot of your involvement;

زیر گردن فقر و مسکینی چراستآنچہ از مولاست میگوئی ز ماست

For why is there poverty and want under heaven’s arch? Because you say what is the Lord’s belongs to you.

بندہ ئی کز آب و گل بیرون نجستشیشۂ خود را بہ سنگ خود شکست

The man who has not leaped forth from water and clay has shattered his own glass with his own stone.

ایکہ منزل را نمی دانی ز رہقیمت ہر شی ز انداز نگہ

You who cannot tell goal from path, the value of every thing is measured by the regard.

تا متاع تست گوہر، گوہر استورنہ سنگ است از پشیزی کمتر است

So long as the pearl is your property, it is a pearl; otherwise it is a pebble, worth less than a farthing.

نوع دیگر بین جھان دیگر شوداین زمین و آسمان دیگر شود

View the world otherwise, and it will become other, this earth and heaven will be transformed.