عرض حال مصنف بحضور رحمة للعالمین

اے ظہور تو شباب زندگیجلوہ ات تعبیر خواب زندگی

O thou, whose manifesting was the youth of strenuous life,
whose bright epiphany told the interpretation of life’s dreams;

اے زمین از بارگاہت ارجمندآسمان از بوسۂ بامت بلند

Earth attained honour, having held thy court, and heaven glory, having kissed thy roof.

شش جہت روشن ز تاب روی توترک و تاجیک و عرب ہندوی تو

Thy face illumes the six-directioned world; Turk, Tajik, Arab – all thy servants are.

از تو بالا پایۂ این کائناتفقر تو سرمایۂ این کائنات

Whatever things have being, find in thee true exaltation, and thy poverty is their abundant riches.

در جہان شمع حیات افروختیبندگان را خواجگی آموختی

In this world thou litst the lamp of life, as thou didst teach God’s servitors a godly mastery.

بے تو از نابودمندیہا خجلپیکران این سرای آب و گل

Without thee, whatsoever form indwelt, this habitat of water and of clay was put to shame in utter bankruptcy;

تا دم تو آتشے از گل گشودتودہ ہای خاک را آدم نمود

Till, when thy breath drew fire from the cold dust, and Adam made of earth’s dead particles;

ذرہ دامن گیر مہر و ماہ شدیعنی از نیروی خویش آگاہ شد

Each atom caught the skirts of sun and moon, suddenly conscious of its inward strength.

تا مرا افتاد بر رویت نظراز اب و ام گشتۂ ئی محبوب تر

Since first my gaze alighted on thy face; dearer than father and dear mother thou art grown to me.

عشق در من آتشے افروخت استفرصتش بادا کہ جانم سوخت است

Thy love hath lit a flame within my heart; ah, let it work at ease for all my spirit is consumed in me.

نالہ ئی مانند نے سامان منآن چراغ خانۂ ویران من

And my sole chattel is a reed-like sigh, the lantern flickering in my ruined house.

از غم پنہان نگفتن مشکل استبادہ در مینا نہفتن مشکل است

It is not possible not to declare this hidden grief; it is not possible to veil the wine in the translucent cup.

مسلم از سر نبی بیگانہ شدباز این بیت الحرم بتخانہ شد

But now the Muslim is estranged a new unto the Prophet’s (S.A.W.) secret;
now once more God’s sanctuary is an idols’ shrine.

از منات و لات و عزی و ھبلہر یکی دارد بتی اندر بغل

Manat and Lat, Hubal and Uzza – each, carries an idol to his bosom clasped;

شیخ ما از برہمن کافر تر استزانکہ او را سومنات اندر سر است

Our shaykh – no Brahman is so infidel, seeking his Somnath stands within his head.

رخت ہستی از عرب برچیدہ ئیدر خمستان عجم خوابیدہ ئی

Arabia deserted, he is gone with all his being’s baggage, slumberous to drowse in Persia’s wine-vault.

شل ز برفاب عجم اعضای اوسرد تر از اشک او صہبای او

Persia’s sleet has set his limbs, a shiver; his thin wine rune colder than his tears.

ہمچو کافر از اجل ترسندہ ئیسینہ اش فارغ ز قلب زندہ ئی

As timorous of death as any infidel, his breast is hollow, empty of a living heart.

نعشش از پیش طبیبان بردہ امدر حضور مصطفی آوردہ ام

I bore him lifeless from the doctors’ hands, And brought him to the Prophet’s (S.A.W.) presence;

مردہ بود از آب حیوان گفتمشسری از اسرار قرآن گفتمش

Dead he was; I told him of the Fount of Life, I spoke with him upon a mystery O the Quran;

داستانی گفتم از یاران نجدنکہتی آوردم از بستان نجد

A tale of the Beloved Of Najd; I brought to him, a perfume sweet pressed from the roses of Arabia.

محفل از شمع نوا افروختمقوم را رمز حیات آموختم

The Candle of my music lit the throng; I taught the people life’s enigma;
گ

گفت بر ما بندد افسون فرنگہست غوغایش ز قانون فرنگ

Still he cried against me, ‘These are Europe’s spells, he weaves to bind us with, the psaltery of Europe that he strikes into our ears.’

اے بصیری را ردا بخشندہ ئیبربط سلما مرا بخشندہ ئی

O thou, that to Busiri gavest a Cloak, and to my fingers yielded Salma’s lute;

ذوق حق دہ این خطا اندیش رااینکہ نشناسد متاع خویش را

Grant now to him, whose thoughts are so astray, that he can no more recognize his own; perception of the truth, and joy therein.

گر دلم آئینۂ بے جوہر استور بحرفم غیر قرآن مضمر است

Be lusterless the mirror of my heart, or be my words by aught but the Quran informed;

اے فروغت صبح اعصار و دہورچشم تو بینندۂ ما فی الصدور

O thou whose splendour is the dawn of every age and time, whose vision sees all that is in men’s breasts,

پردۂ ناموس فکرم چاک کناین خیابان را ز خارم پاک کن

Rend now the veil of my thought’s shame; sweep clean the avenue of my offending thorns;

تنگ کن رخت حیات اندر برماہل ملت را نگہدار از شرم

Choke in my breast the narrow breath of life; thy people guard against the mischief of my wickedness;

سبز کشت نابسامانم مکنبہرہ گیر از ابر نیسانم مکن

Nurse not to verdure my untimely seed, Grant me no portion of spring’s fecund showers;

خشک گردان بادہ در انگور منزہر ریز اندر مے کافور من

Wither the vintage in my swelling grapes, And scatter poison in my sparkling wine;

روز محشر خوار و رسوا کن مرابے نصیب از بوسۂ پا کن مرا

Disgrace me on the Day of Reckoning, too abject to embrace thy holy feet.

گر در اسرار قرآن سفتہ امبا مسلمانان اگر حق گفتہ ام

But if I ever threaded on my chain the pearl of the Quran’s sweet mysteries, I to the Muslims I have spoken true;

اے کہ از احسان تو ناکس ، کس استیک دعایت مزد گفتارم بس است

O thou whose bounty raises the obscure, unto significance, one prayer from thee is ample guerdon for my word’s desert;

عرض کن پیش خدای عزوجلعشق من گردد ھم آغوش عمل

Plead thou to God my cause, and let my love, be locked in the embrace of godly deeds.

دولت جان حزین بخشیدہ ئیبہرہ ئی از علم دین بخشیدہ ئی

Thou hast accorded me a contrite soul, a part of holy learning;

در عمل پایندہ تر گردان مراآب نیسانم گہر گردان مرا

Establish me more firm in action, and my April shower convert to pearls of great and glittering price.

رخت جان تا در جہان آوردہ امآرزوی دیگرے پروردہ ام

Since first I cast the baggage of my soul in this world’s caravanserai, one more desire I ever nourished;

ہمچو دل در سینہ ام آسودہ استمحرم از صبح حیاتم بودہ است

Like my heart dwelling within my breast, mine intimate from life’s dawn;

از پدر تا نام تو آموختمآتش این آرزو افروختم

Since first I learned thy name from my sire’s lips, the flame of that desire kindled and glowed in me.

تا فلک دیرینہ تر سازد مرادر قمار زندگی بازد مرا

My roll of days as heaven lengthens, in life’s lottery marking me loser;

آرزوی من جوان تر می شوداین کہن صہبا گران تر می شود

Ever lustier grows the youth of my desire; this ancient wine gains greater body with the passing years.

این تمنا زیر خاکم گوہر استدر شبم تاب ہمین یک اختر است

This yearning is gem beneath my dust, a single star illumining my night.

مدتے با لالہ رویان ساختمعشق با مرغولہ مویان باختم

Awhile with rosy checks did I consort, played love with twisted tresses;

بادہ ہا با ماہ سیمایان زدمبر چراغ عافیت دامان زدم

Tasted wines with lustrous brows, the lamp of godly peace rudely extinguished;

برقہا رقصید گرد حاصلمرھزنان بردند کالای دلم

Lightning’s danced about my harvest; my heart’s store of merchandise by highwaymen was plundered.

این شراب از شیشۂ جانم نریختاین زر سارا ز دامانم نریخت

Yet this draught was spilled not from the goblet of my soul, this gold refined not scattered from my skirt.

عقل آزر پیشہ ام زنار بستنقش او در کشور جانم نشست

My reason diabolical resolved to wear the Magian girdle; its impress stamped o’er my spirit’s furrows.

سالہا بودم گرفتار شکیاز دماغ خشک من لاینفکی

Many years I was doubt’s prisoner, inseparable from my too arid brain.

حرفی از علم الیقین ناخواندہ ئیدر گمان آباد حکمت ماندہ ئی

I had not read one letter of true knowledge, and abode still in philosophy’s conjecture-land;

ظلمتم از تاب حق بیگانہ بودشامم از نور شفق بیگانہ بود

My darkness was a stranger to the light of God, my dusk knew not the glow of dawn.

این تمنا در دلم خوابیدہ مانددر صدف مثل گہر پوشیدہ ماند

And yet this yearning slumbered in my heart, close-shrouded as the pearl within the shell;

آخر از پیمانۂ چشمم چکیددر ضمیر من نواہا آفرید

But lastly from the goblet of mine eye it slowly trickled, and within my mind created melodies.

اے ز یاد غیر تو جانم تہیبر لبش آرم اگر فرمان دہی

And now my soul is emptied of all memories but thee;
I will be bold to speak of my desire, if thou wilt give me leave.

زندگی را از عمل سامان نبودپس مرا این آرزو شایان نبود

My life hath been unfurnished in good works, and therefore I might not aspire to worthiness of this;

شرم از اظہار او آید مراشفقت تو جرأت افزاید مرا

Which to reveal I am too much ashamed; yet thy compassion maketh me more bold.

ہست شأن رحمتت گیتی نوازآرزو دارم کہ میرم در حجاز

The honey of thy mercy comforteth the whole round world; and this my yearning is that I be granted in Hijaz to die!

مسلمی از ماسوا بیگانہ ئیتا کجا زناری بتخانہ ئی

A Muslim, stranger to all else but God –How long shall he the heathen girdle wear and keep the temple?

حیف چون او را سرآید روزگارپیکرش را دیر گیرد در کنار

O the bitter shame if, when his earthly days are at an end, a pagan shrine receives his mortal bones.

از درت خیزد اگر اجزای منوای امروزم خوشا فردای من

If from thy door my scattered parts arise, woe to this day, that morrow how sublime!

فرخا شھری کہ تو بودی در آناے خنک خاکی کہ آسودی در آن

O happy city that thy dwelling was, thrice-blessed earth wherein thou dost repose!

"مسکن یار است و شہر شاہ منپیش عاشق این بود حب الوطن"

‘My friend’s abode, the city of my king – True patriotism, the lover’s creed.’

کوکبم را دیدۂ بیدار بخشمرقدی در سایۂ دیوار بخش

Give to my star an even-wakeful eye, and in the shadow of the wall a place to slumber,

تا بیاساید دل بے تاب منبستگی پیدا کند سیماب من

That my spirit’s quicksilver be stilled;

با فلک گویم کہ آرامم نگردیدہ ئی آغازم، انجامم نگر

That I may say unto the skies, ‘Behold me, tranquil; ye who looked upon my first beginning, witness now my close.’